
Space Jam is een cultureel icoon uit de jaren negentig, en bijna elke millennial heeft er een band mee. Nu de film bijna dertig jaar geleden in de bioscoop verscheen, is het een goed moment om terug te kijken op wat hij betekende.
De film bracht de grootste sportster van die generatie, Michael Jordan, samen met Bugs Bunny en de Looney Tunes, de tekenfilmfiguren die veel kinderjaren bepaalden. Daar kwam een iconische, tijdloze sneaker bij en een van de beste filmsoundtracks van het decennium. Samen vormden ze een schokgolf die nog steeds herinnerd wordt, dertig jaar later.
Dat is de erfenis van Space Jam, en die is het waard om opnieuw te bekijken.
Een relatie die al bestond
Het klinkt misschien vreemd, maar Jordan en Bugs Bunny werkten al samen voordat de film van 1996 de bioscoopkassa’s deed exploderen. In 1992 verscheen Bugs in een Nike-campagne genaamd “Hare Jordan”. Daarin droeg het tekenfilmpersonage een wijde broek en een paar Jordan 7s, en speelde hij samen met MJ tegen een tegenstander.
Tegelijkertijd groeide de populariteit van de Looney Tunes op een guerrilla-achtige manier, via bootleg streetwear. Het was bijna onverklaarbaar hoe vaak Bugs met gouden kettingen op kleding te zien was, de Tasmanian Devil met een wijde spijkerbroek en Tweety met een gesloten pet. De Looney Tunes waren cool geworden.
Jordan was al cool. Begin jaren negentig vestigde hij zijn reputatie als de grootste aller tijden, met een driepeat bij de Chicago Bulls van 1991 tot 1993. Toen gebeurde het onverwachte: hij stopte met de NBA om een carrière in het honkbal na te streven. Een basketbalfilm rond Jordan leek toen niemands voorstelling. Toen hij twee jaar later terugkeerde naar de NBA, opende hij echter de deur naar deze mix van genres.
Het concept
De film werd gepresenteerd als een mixed-media film in de lijn van “Who Framed Roger Rabbit?”, waarin 2D-tekenfilms samen met echte acteurs te zien zijn. De plot was eenvoudig: een groep buitenaardse wezens steelt de krachten van NBA-spelers om de Looney Tunes te verslaan en hun universum over te nemen. De enige kans voor de personages om die superkrachtige intergalactische basketballers te verslaan, is hulp inschakelen van Jordan, die basketbal speelt tegen… aliens? Daarnaast waren er cameo’s van persoonlijkheden als Charles Barkley, Patrick Ewing en andere spelers. Op papier was het gek, maar alle partijen waren ervan overtuigd dat het zou werken.
Jordan stemde in met de tijd die de opnames zouden kosten, maar hij had één voorwaarde: hij wilde kunnen basketballen. Die wens had grote gevolgen voor de NBA. De film werd opgenomen enkele maanden nadat Jordan was teruggekeerd, een periode vol indrukwekkende momenten, maar ook teleurstellingen. Een uitschakeling in de tweede ronde door het jonge team van de Orlando Magic deed twijfelaars afvragen of Jordan zijn scherpte was verloren.
Tijdens de opnames liet Jordan daarom via Warner Bros. de “Jordan Dome” bouwen, een tent van duizend meter waarin hij al zijn collega’s en rivalen uitnodigde voor pickupgames. Jordan draaide van 7 uur ‘s ochtends tot 7 uur ‘s avonds aan de film en speelde daarna drie uur pickupbasketbal. Daar perfectioneerde hij zijn kenmerkende fadeaway, leerde hij de gewoonten van andere spelers kennen en slepen zijn vaardigheden zich aan.
Terug op de top
Jordan gebruikte het volgende seizoen om opnieuw de MVP-prijs te winnen, de Bulls naar een recordrecord van 72-10 te leiden en zijn vierde NBA-titel te pakken. Na een korte periode van twijfel stond MJ weer bovenop de wereld.
Vanaf die positie werd Space Jam uitgebracht.
De film en de cijfers
Het was van meet af aan duidelijk dat de film iets bijzonders zou worden, maar de film overtrof alle verwachtingen. Er is zoveel om van te houden. Voor kinderen zijn er de over-the-top grappen waar Looney Tunes om bekendstaat: Daffy is overal tegelijk, de Tasmanian Devil tolt rond en veroorzaakt chaos, en Bugs’ nepgag “Michael’s Secret Stuff” werkt nog steeds.
Wat de film tijdloos maakt, is dat hij ook oudere kijkers aanspreekt. Dat komt vooral door Bill Murray, die laat zien waarom hij een van de populairste filmsterren van de jaren negentig was. Elke zin raakt de juiste toon, en het is een van zijn onderschatte komische rollen. Wayne Knight zorgt voor goedgemutst slapstickhumor, en Danny DeVito geeft gestalte aan Swackhammer.
Ook de atleten dragen sterk bij aan de charme van de film. Ze spelen allemaal zichzelf, dus ze hoeven niet buiten hun eigen persoon te treden. De verbijstering van de NBA-sterren over hun verloren vaardigheden en de scènes in therapie zijn werkelijk hilarisch. Barkley is pure komedie, maar ook Muggsy Bogues, Ewing, Larry Johnson en zelfs Shawn Bradley gaan volledig mee in de absurditeit.
En dan is er Jordan. Hij is niet bepaald de nieuwe Denzel Washington, maar dat hoeft ook niet. Hij is gewoon zichzelf, en bereid om waar nodig flink te overdrijven. Als kind, in de tijd vóór sociale media, toen beroemdheden niet binnen handbereik waren, voelde dit alsof je je sportheld echt leerde kennen.
Al deze elementen samen zorgden voor een bioscoopsucces. Space Jam bracht wereldwijd 230 miljoen dollar op bij een budget van 80 miljoen dollar en stond in de eerste maand bovenaan de lijsten. Maar de echte magie zat in de videoverkoop: Space Jam was een vaste waarde bij Blockbuster, de film die kinderen op vrijdagavond huurden. De film verdiende nog eens 209 miljoen dollar aan thuisverkoop.
Meer dan een film
Het succes van de film vertelt maar een deel van het verhaal. Het was een veelzijdige marketingaardbeving. Allereerst waren er de sneakers die Jordan zelf droeg. Dat er een Air Jordan-lijn zou komen, was duidelijk, maar niemand kon voorspellen hoe groot die zou worden. De Jordan 11s behoren misschien wel tot de meest gewilde Jordans ooit gemaakt, met hun ijsachtige zolen, glanzende lakken neus en veelzijdigheid: ze zien eruit als sneaker en als nette schoen tegelijk. De schoen uit de film, met een volledig zwarte bovenkant, witte tussenzool en lichtblauwe buitenzool, staat synoniem voor Jordans succes op de baan in 1996 en voor Space Jam. Zo sterk zelfs dat internet ze liefkozend gewoon “Space Jam Jordans” noemt.
Dan was er de van de beste filmsoundtracks van de jaren negentig. Het eerste nummer is Seal met “Fly Like an Eagle”, een onmiskenbare hit die piekte op nummer 10 van de Billboard-lijsten. R. Kelly met “I Believe I Can Fly” werd jarenlang een vaste meezinger. En het titelnummer van de Quad City DJ’s? Kom op zeg. Het album is zes keer platina en heeft drie top-10-nummers in de Billboard-lijsten op zijn naam staan.
Een ander weetje over het album: het laatste nummer is “Buggin'”, met vocalen van Bugs Bunny. Het is een leuk staaltje van Bugs’ rapvaardigheden. Om het nummer te laten slagen, benaderde Warner Bros. een jonge, opkomende rapper om de teksten voor het konijn te schrijven. De debuutplaat van die rapper was dat jaar al veel besproken in New York, en hij leek de opdracht aan te kunnen.
De rapper? Jay-Z. Ja, echt waar. Jay-Z staat als tekstschrijver vermeld op de soundtrack van Space Jam.
De film. De schoenen. Het album. De merchandise. Samen vatten ze alles samen wat de jaren negentig zo geweldig maakte. De film bepaalde mede de stijl, wat we luisterden en hoe creativiteit eruitzag. Net als elke film die onze jeugd vormde, is Space Jam een klassieker geworden die generaties overstijgt. Ik ben een van de vele millennials die de film verplichte kost maakten voor hun kinderen. Mijn zoon bijvoorbeeld heeft Michael Jordan nooit basketbal zien spelen. Zijn eerste beelden van de legende kwamen uit de clips in Space Jam.
Een nieuw hoofdstuk
In 2021 nam LeBron James, de voorgangster van de GOAT-titel, de leiding over “Space Jam: A New Legacy”. Hoewel James zei dat de film geen sequel was maar een nieuw hoofdstuk, bleef het een eerbetoon aan het origineel: een film die zijn verbeelding prikkelde, net zoals die van ons. We kunnen discussiëren over welke film beter was, net zoals over de twee spelers, maar een voordeel van de nieuwe film is dat hij velen eraan herinnerde hoe geweldig het origineel was.
Space Jam veroudert net zo goed als Jordans spel. Het was een kernonderdeel van de jeugd van elke millennial, en als je hem dertig jaar later opnieuw kijkt, voelt het nog steeds als dezelfde magie die we zagen toen we die lakleren Jordans wilden aantrekken, onze armen over de baan uitstrekten voor een winnende dunk en de Bankhead Bounce deden op de muziek van de Quad City DJ’s.
Ja, Space Jam is belachelijk. Ja, er zijn tekenfilmfiguren en aambeelden die op mensenhoofden vallen. Maar de film en alles wat erbij hoort, verdient het om beschouwd te worden als een van Jordans grootste culturele prestaties buiten het veld. Het is er een die nieuwe generaties over hem zal leren lang nadat we zijn opgehouden met discussiëren over wie de grootste aller tijden is.